Czy można stopniować kolory?

To interesujące pytanie z lekko filozoficznym podtekstem 🙂

W języku polskim można stopniować kolory. Bez problemu tworzymy i używamy form, jak:

czerwony – czerwieńszy – najczerwieńszy

żółty – żółtszy – najżółtszy

zielony – zieleńszy – najzieleńszy

biały – bielszy – najbielszy 

W Niemczech nauczyciele języka niemieckiego nauczają, że jest to błąd i nie wolno stopniować kolorów, wiele Niemców uważa natomiast, że jest to możliwe tylko w języku potocznym lub ewentualnie jako zabieg stylistyczny na potrzeby literatury. A jak jest naprawdę?

Ogólnie można powiedzieć, że jest to poprawne zarówno, jak myślimy o kolorach w znaczeniu przenośnym, jak i dosłownym.

Przykłady dla stopniowania kolorów w znaczeniu przenośnym to:

noch weißere Wäsche = noch sauberere Wäsche (czyli nie bielsze, tylko czystsze)

die schwärzeste Nacht = die dunkelste Nacht (czyli nie najczarniejsza noc, tylko najciemniejsza)

Du bist ja noch blauer als neulich. (czyli nie bardziej niebieski, tylko bardziej pijany)

Es war der schwärzeste Tag in ihrem Leben. (czyli nie najczarniejszy, tylko najokropniejszy)

Das war eine der schwärzesten Taten in der Kriminalgeschichte. (czyli nie najczarniejszy, tylko najokropniejszy)

Sie war die braunste Blondine der Welt. (czyli nie najbardziej brązowa, tylko najbardziej opalona)

Odnośnie znaczenia dosłownego zdania są trochę podzielone. Niektórzy Niemcy podchodzą do tematu zero-jedynkowo, czyli jak coś jest czerwone to jest czerwone, jak coś jest czarne to jest czarne. Kolor czarny nie może być przecież bardziej lub mniej czarny, bo byłby już innym kolorem. Można powiedzieć, że Niemcy pojmują to częściowo tak, że nie może być więcej lub mniej koloru w jakimś kolorze. Czerwony będąc czerwieńszym wciąż pozostanie czerwonym. Można ewentualnie powiedzieć, że kolor jest: intensiver, heller, kräftiger, dominanter, schwächer, stärker, kontrastreicher …

To tak samo jak z słówkami typu tot lub schwanger. Jak ktoś jest martwy to jest martwy, jak ktoś jest w ciąży to jest w ciąży. Nie można być bardziej lub mniej w ciąży lub bardziej lub mniej martwym.

Niemcy rekompensują sobie często stopniowanie kolorów, poprzez stosowanie przymiotników złożonych z dwóch słówek, np. dunkelrot, goldgelb, hellblau …

Według Duden – Das Wörterbuch der sprachlichen Zweifelsfälle: Richtiges und gutes Deutsch (str. 305) stopniowanie kolorów nawet w znaczeniu nieprzenośnym jest dopuszczalne, ponieważ kolory mogą mieć różne odcienie i ciężko zdefiniować prawdziwy czerwony lub prawdziwy i jedyny niebieski.

Das Meer wirkt heute noch blauer als in den letzten Tagen. Ich glaube, der ist heute noch blauer als sonst!

Sie hatte noch blondere Haare als meine Freundin.

Es lachte der blaueste Himmel über ihnen.

Inges Kleid ist röter als Renates Bluse.

Das Meer wirkte noch blauer als am Vortag.

Peter hat das röteste Haar.

Das eine Blatt ist weißer, als das andere.

Der Himmel wirkt heute noch blauer als in den letzten Tagen.

Der Wald wird jetzt jeden Tag grüner.

Mit einem Quarzgehalt von 99,7% ist es der weißeste Sand der Welt!

 

Nie wolno zapominać, że dozwolone jest stopniowanie tylko typowo niemieckich nazwy kolorów, jak np:

blau, blond, braun, gelb, grau, grün, rot, schwarz, weiß

Sie war schon rot wie eine Tomate, als er ihr was ins Ohr flüsterte. Daraufhin wurde sie womöglich noch röter. 

Kolory, których nie wolno stopniować, to te pochodzenia obcego:

beige, bleu, brünett, lila, marine, nature, orange, pink, rosa, rouge, türkis, violett

Nie wolno stopniować też nazw kolorów powstałych przez złożenie, np:
dunkelrot, hellblau, flaschengrün, graublau, blütenweiß, blutrot, dunkelblau, dunkelbraun, dunkelgrün, einfarbig, farblos, feuerrot, goldgelb, hellbraun, hellgrau, hellgrün, himmelblau, hochrot, kastanienbraun, knallrot, kreidebleich, rabenschwarz, rosarot, rotbraun, schamrot, schneeweiß, schwarzweiß, tiefblau, tiefrot, tiefschwarz …

Warto podkreślić, że te wszystkie słówka pochodne od nazw kolorów z końcówką -lich można bez problemu stopniować:

rötlich, bläulich, bräunlich, grünlich

Der Sonnenuntergang färbte den Himmel von Minute zu Minute rötlicher.

 

Podsumowując

Stopniowanie kolorów nie jest powszechne. Niemcy preferują też zamiast takiej formy użycie innego odpowiednika np. zamiast czarniejszy można powiedzieć nachtschwarz, teerschwarz, tiefschwarz, pechschwarz, rabenschwarz, pechrabenschwarz, kohlrabenschwarz, kohlpechrabenschwarz …. wariantów jest całkiem sporo. Moja koleżanka nauczycielka niemieckiego w niemieckiej podstawówce jest przekonana, że jest to błąd i nie należy tego robić, ale z drugiej strony formy stopniowania kolorów pojawiają się w literaturze i prasie.

 

Czasami stosuje się stopniowanie kolorów jako zabieg stylistyczny:

Frühmorgens wurde der Himmel zunehmend rot und röter.

Seine Gesinnung war so schwarz, schwärzer konnte man sie sich nicht denken.

Der Baum hinter unserem Haus wurde im April grüner und grüner. 

Die Rose blühte in rotestem Rot.

 

Przykłady z książek:

„Rein grammatikalisch gesehen kann die Republik nämlich nach jedem Urnengang wahlweise röter, schwärzer, gelber oder grüner werden. >Orangener< zu werden, das erlaubt ihr die deutsche Sprache indes nicht.”

Unter Piraten: Erkundungen in einer neuen politischen Arena. C. Bieber, C. Leggewie

„Mein Kleid war sattrot, sodass meine weiße Haut sich leuchtend abhob und meine Haare noch schwärzer wirkten, meine Lippen röter, meine Augen dunkler.”

Finsteres Verlangen: Ein Anita Blake Roman.  L. K. Hamilton

 

Przykłady z prasy:

Bildschirmfoto 2018-08-23 um 22.11.29